Odkryj Dalmację

Nie sposób opisać Dalmacji w kilku zdaniach tak, aby właściwie przedstawić ją osobom odwiedzającym tę stronę internetową lub turystom, którzy chcieliby zobaczyć i doświadczyć tego niezwykłego miejsca. Piękno Dalmacji jest wyjątkową perłą wśród skarbów Morza Śródziemnego. Jej niezwykła jedność geograficzna i kulturowa, położona we wschodniej części Adriatyku, ma wyjątkowo złożoną historię i pozostaje pod wpływem wielu różnych kultur. Ten chorwacki region stanowi prawdziwe wyzwanie dla podróżników i odkrywców. Pod względem geograficznym, cywilizacyjnym i kulturowym Dalmacja należy do świata śródziemnomorskiego. Przestrzeń tę charakteryzują podobne krajobrazy, błękitne morze oraz kolejne warstwy różnych cywilizacji. Morze Śródziemne oznacza spotkanie z pradawnymi mitami i legendami oraz poznawanie szczególnego piękna starych miast. W kilku słowach: jest to odwieczne skrzyżowanie dróg, na którym przez tysiąclecia mieszały się wpływy kultur Wschodu i Zachodu.

Swoją wyjątkową tożsamość kulturową w świecie śródziemnomorskim Dalmacja zawdzięcza przede wszystkim bogatemu dziedzictwu historycznemu oraz szczególnemu położeniu geograficznemu. Świadectwem tej historii jest ogromna liczba zabytków kulturowych i historycznych, pozostawionych przez różne cywilizacje śródziemnomorskie oraz potężne państwa, które przez wieki kształtowały ten region.

Pierwsze wyraźne ślady cywilizacji na terenie Dalmacji można odnaleźć już w starożytności. Rdzennymi mieszkańcami wschodniego wybrzeża Adriatyku byli wówczas Ilirowie. Niewiele wiadomo o nich z okresu poprzedzającego przybycie starożytnych Greków i Rzymian. Jedną z głównych cech ich sposobu życia był charakter półkoczowniczy. Zamieszkiwali obszar od Epiru na południu po Istrię na północy. Na wybrzeżu Makarskiej, w głębi lądu, w rejonie rzeki Neretwy oraz w zachodniej części Bośni do najważniejszych plemion iliryjskich należeli Ardiajowie, Daorsowie i Delmatowie.

To właśnie od nazwy plemienia Delmatów, z którym Rzymianie przez długi czas prowadzili zaciekłe walki, pochodzi nazwa DALMACJA. Delmatowie zamieszkiwali wybrzeże pomiędzy rzekami Cetiną i Neretwą oraz tereny w głębi lądu. Po kilku wyprawach potężne Imperium Rzymskie zdołało podporządkować sobie wschodnie wybrzeże Adriatyku po pokonaniu iliryjskiej królowej Teuty w 228 roku p.n.e., choć powstania Delmatów trwały jeszcze przez następne dwa stulecia. Rzymianie pozostawili po sobie liczne ślady świadczące o wysokim poziomie rozwoju tej prowincji u progu naszej ery.

Pałac Dioklecjana w Splicie, letnia rezydencja jednego z najpotężniejszych cesarzy rzymskich z końca III i początku IV wieku, jest najbardziej imponującym zabytkiem pozostawionym po czasach rzymskich w tej części Dalmacji.

W VII i VIII wieku, w okresie wielkich migracji ludów, na te tereny przybyli Chorwaci. W IX i X wieku powstały pierwsze zorganizowane struktury państwowe, tworzone poprzez sojusze pomiędzy plemionami, a następnie wybrani chorwaccy książęta byli koronowani jako władcy narodowi. Ich siedziby znajdowały się w Solinie, Ninie, Biogradzie, Kninie i Šibeniku. W tym czasie zakończyła się chrystianizacja osiadłych Chorwatów, a także proces ich asymilacji z ludnością romańską zamieszkującą dalmatyńskie miasta. Z czasem Chorwaci stali się dominującą częścią ludności miejskiej, wnosząc do miejskiego stylu życia elementy tradycji ze swojej dawnej ojczyzny.

Od XII do początku XV wieku dalmatyńskie miasta znajdowały się pod panowaniem władców węgiersko-chorwackich, z wyjątkiem krótszych okresów dominacji Wenecji.

W okresie od XII do XIV wieku dalmatyńskie miasta przeżywały znaczący rozwój gospodarczy i kulturalny dzięki korzystnemu położeniu na szlakach żeglugowych wschodniego Adriatyku oraz ożywionemu handlowi z bałkańskim zapleczem.

Okres od XV do XVIII wieku miał decydujące znaczenie dla ukształtowania dzisiejszego oblicza i kultury Dalmacji. Dotyczyło to jednak nie tylko samej Dalmacji, ale również innych regionów i przyszłych nowoczesnych narodów tej części Europy. Pod koniec XV wieku rozpoczął się jeden z najtrudniejszych okresów w historii Dalmacji pod panowaniem Wenecji. Po zajęciu Bośni przez Turków w 1463 roku wojska osmańskie rozpoczęły najazdy, grabieże i pustoszenie dalmatyńskiego pogranicza.

W XV wieku rozpoczęły się konflikty pomiędzy Imperium Osmańskim a ludnością pozostającą po stronie chrześcijańskiego Zachodu, które z przerwami trwały niemal 400 lat. Dalmacja szczególnie mocno ucierpiała podczas wojen wenecko-osmańskich, między innymi wojny cypryjskiej w 1571 roku, wojny kandyjskiej o Kretę w latach 1645–1669 oraz wojny morejskiej o Peloponez.

Najbardziej wyniszczająca była wojna kandyjska, która szczególnie dotknęła wybrzeże Makarskiej. Rezultatem długotrwałych konfliktów oraz kolejnych rozejmów pomiędzy Turkami a Wenecją, pod której panowaniem znajdowała się Dalmacja, były granice regionu, które w dużej mierze ukształtowały się właśnie w tym okresie.

We współczesnym historyczno-geograficznym rozumieniu Dalmacja obejmuje część chorwackiego wybrzeża oraz obszary dawnej Dalmacji Weneckiej, pozostające pod panowaniem Wenecji do końca XVIII wieku. Region rozciąga się od okolic Karlobagu do ujścia rzeki Neretwy, a w XIX wieku włączono do niego również obszar dawnej Republiki Dubrownickiej.

Republika Dubrownicka była jednym z ostatnich średniowiecznych chorwackich, a zarazem południowosłowiańskich państw, które utraciły swoją niezależność. Nastąpiło to w 1806 roku po wkroczeniu wojsk francuskich do starego miasta.

Koniec XVIII wieku przyniósł upadek potęgi Wenecji oraz stopniowe osłabienie Imperium Osmańskiego, podczas gdy monarchia Habsburgów rozpoczęła okres silnej ekspansji w tej części Europy.

Dalmacja, wyczerpana wielowiekowymi wojnami i konfliktami, w 1814 roku stała się częścią monarchii Habsburgów i pozostała nią aż do jej upadku w 1918 roku po zakończeniu I wojny światowej. Następnie Dalmacja weszła w skład Królestwa Jugosławii (1918–1941), a po II wojnie światowej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (1945–1991).

W 1992 roku Republika Chorwacji została uznana za niepodległe państwo, co miało szczególne znaczenie dla całej Dalmacji, ponieważ to właśnie w jej miastach znajdowały się w średniowieczu siedziby pierwszych chorwackich książąt i królów.